Yndianen | |
---|---|
![]() De hjoeddeistige fersprieding fan 'e lânseigen befolking fan 'e Amearika's, ynkl. Eskimo's en Aleoeten, mar útsein mingde befolkingsgroepen, lykas mestizen. | |
flagge | |
![]() |
|
![]() |
![]() |
populaasje | |
oantal | ±54 miljoen (2023) |
taal | grut tal lânseigen talen (ek Spaansk, Ingelsk, Portegeesk, Frânsk, Nederlânsk) |
godstsjinst | kristendom, natoerreligy, synkretisme |
erkenning | |
steatsdragend folk | gjin eigen steat |
erkende minderheid | beskate foarm fan erkenning yn 'e measte lannen |
fersprieding | |
![]() |
23.200.000 |
![]() |
6.400.000 |
![]() |
5.900.000 |
![]() |
4.100.000 |
![]() |
3.600.000 |
![]() |
2.100.000 |
![]() |
1.900.000 |
![]() |
1.000.000 |
![]() |
983.000 |
![]() |
955.000 |
![]() |
818.000 |
![]() |
725.000 |
![]() |
601.000 |
![]() |
444.000 |
![]() |
418.000 |
![]() |
117.000 |
![]() |
104.000 |
![]() |
79.000 |
![]() |
76.000 |
![]() |
37.000 |
![]() |
20.000 |
![]() |
20.000 |
![]() |
19.000 |
![]() |
13.000 |
![]() |
3.300 |
![]() |
2.600 |
![]() |
1.600 |
![]() |
1.400 |
![]() |
160 |
Yndianen is de gongbere oantsjutting foar it meastepart fan 'e oarspronklike, lânseigen befolking fan Noard- en Súd-Amearika. Hja stamje ôf fan 'e lju dy't dy wrâlddielen al bewennen ear't de earste Jeropeänen der arrivearren. It tinken is dat de foarâlden fan 'e Yndianen likernôch 25.000 jier lyn, ûnder de lêste iistiid, út Sibearje fia de Beringlânbrêge nei Alaska oerstieken. Sa'n 14.000 jier lyn berikten guon fan harren neikommelingen de súdpunt fan Súd-Amearika. In protte Yndiaanske kultueren wiene jager-sammeldermaatskippijen, mar yn guon kontreien stiften de Yndianen frijwat stêdsteaten en gruttere riken. Benammen yn Meso-Amearika en de Andes ûntjoegen har yn it Prekolumbiaanske Tiidrek tige komplekse, heechûntwikkele beskavings. Nei't Kristoffel Kolumbus de Amearika's yn 1492 'ûntdiek', waarden Súd- en Midden-Amearika en letter ek Noard-Amearika ferovere troch kolonisten út (of fan oarsprong út) Jeropa. Der folgen iuwen fan genoside en ûnderdrukking, wêrby't alle Yndiaanske steaten en kultueren ferneatige waarden. Pas yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw begûn der stadichoan in werberte fan 'e Yndiaanske kultuer, dy't him û.o. utere yn 'e oprjochting fan politike bewegings dy't de rjochten fan 'e Yndianen opeasken.