![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kositer | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Izgovarjava | IPA: [kɔˈsiːtəɾ] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Alotropi | srebrno-bel, β (beta); siv, α (alfa) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Videz | srebrnobel (beta, β) ali siv (alfa, α) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Standardna atomska teža Ar, std(Sn) | 118,710(7)[1] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kositer v periodnem sistemu | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Vrstno število (Z) | 50 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Skupina | skupina 14 (ogljikova skupina) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Perioda | perioda 5 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Blok | blok p | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Razporeditev elektronov | [Kr] 4d10 5s2 5p2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Razporeditev elektronov po lupini | 2, 8, 18, 18, 4 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Fizikalne lastnosti | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Faza snovi pri STP | trdnina | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Tališče | 231,93 °C | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Vrelišče | 2602 °C | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Gostota (blizu s.t.) | bel, β: 7,265 g/cm3 siv, α: 5,769 g/cm3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
v tekočem stanju (pri TT) | 6,99 g/cm3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Talilna toplota | bel, β: 7,03 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Izparilna toplota | bel, β: 296,1 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Toplotna kapaciteta | bel, β: 27,112 J/(mol·K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Parni tlak
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Lastnosti atoma | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Oksidacijska stanja | −4, −3, −2, −1, 0,[2] +1,[3] +2, +3,[4] +4 (amfoterni oksid) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Elektronegativnost | Paulingova lestvica: 1,96 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ionizacijske energije |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Atomski polmer | empirično: 140 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kovalentni polmer | 139±4 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Van der Waalsov polmer | 217 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Druge lastnosti | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Pojavljanje v naravi | prvobitno | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kristalna struktura | telesno centrirana tetragonalna bel (β) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kristalna struktura | diamantna kubična siv (α) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Hitrost zvoka tanka palica | 2730 m/s (pri r.t.) (zvito) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Temperaturni raztezek | 22,0 µm/(m⋅K) (pri 25 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Toplotna prevodnost | 66,8 W/(m⋅K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Električna upornost | 115 nΩ⋅m (pri 0 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Magnetna ureditev | siv: diamagnetik[5] bel (β): paramagnetik | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Magnetna susceptibilnost | (bel) +3,1·10−6 cm3/mol (298 K)[6] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Youngov modul | 50 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Strižni modul | 18 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Stisljivostni modul | 58 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Poissonovo razmerje | 0,36 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Trdota po Brinellu | 50–440 MPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Številka CAS | 7440-31-5 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Zgodovina | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Odkritje | okoli 32. stoletje pr. n. št. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Simbol | "Sn": iz lat. stannum | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Najpomembnejši izotopi kositra | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kositer ali cin je kemični element s simbolom Sn (iz latinsko Stannum stannum) in atomskim številom 50. Kositer je srebrna kovina, ki ima značilen rumenkast odtenek. Kositer je tako kot indij dovolj mehak, da ga je mogoče rezati brez večje sile. [7] Ko se palica kositra upogne, lahko slišimo tako imenovani "kositrov krik " kot v kristalih kositra nastajajo kristali dvojčki; to lastnost imajo tudi indij, kadmij, cink in zmrznjeno živo srebro. Čisti kositer po strjevanju ohranja zrcalni videz, podoben večini kovin. Vendar se v večini kositrovih zlitin kovina strdi z dolgočasno sivo barvo. Kositer je po-prehodna kovina v skupini 14 periodnega sistema elementov. Pridobiva se predvsem iz minerala kasiterita, ki vsebuje kositrov oksid, SnO2. Kositer kaže kemijsko podobnost z obema sosedoma v skupini 14, to je z germanijem in svincem, in ima dve glavni stopnji oksidacije, +2 in nekoliko stabilnejšo +4. Kositer je 49. najpogostejši element na Zemlji in je z 10 stabilnimi izotopi element z največjim številom stabilnih izotopov v periodnem sistemu, zahvaljujoč čarobnemu številu protonov. Ima dva glavna alotropa: pri sobni temperaturi je to stabilen β-kositer, srebrno bela, gnetljiva kovina, pri nizkih temperaturah pa preide v manj gost siv α-kositer, ki ima diamantno kubično strukturo. Kovinski kositer v zraku ne oksidira zlahka.
Prva zlitina kositra,ki se je že od leta 3000 prn.št. uporabljala v velikem obsegu, je bron, zlitina kositra in bakra. Po 600 pr.n.št.so začeli izdelovati čisti kovinski kositer iz 85–90% kositra, preostanek je običajno iz bakra, antimona in svinca, uporabljal se je za posodo vse od bronaste dobe do 20. stoletja. Dandanes se kositer uporablja v številnih zlitinah, predvsem v mehkih spajkah iz svinca in svinca, ki vsebujejo običajno 60% ali več kositra, in pri izdelavi prozornih, električno prevodnih filmov indijevega kositrovega oksida za optoelektroniko. Druga velika vloga kositra so proti rji odporne prevleke jekla. Zaradi nizke toksičnosti anorganskega kositra se pocinjeno jeklo pogosto uporablja za pakiranje živil v pločevinke. Nekatere organokositrne spojine pa so lahko skoraj tako strupene kot cianid .